DSIP (Delta Sleep-Inducing Peptide)

Henda yvirlitsgreinin lýsir DSIP sum eitt lítið nonapeptid, ið fyrst og fremst fremjaði djúpan svøvn (delta-svøvn) hjá kaninum, rottum, músum og menniskjum, meðan tað hjá kettum ávirkaði REM-svøvn meira. Ávirkanin fylgdi eini U-skapaðari kurvu alt eftir skamti og infusiónstíð. DSIP-líkt evni varð funnið í heila, øðrum organum og blóði hjá fleiri súgdjórum. Umframt svøvn varð evnið knýtt at broytingum í elektriskum heilavirksemi, boðevnum, samdøgursrútmu og rørslu, hormonstøði og sálarligum førleika.

Grundað á heitið: Hetta er ein yvirlitsgrein um delta-svøvn-elvandi peptid (DSIP).

Henda yvirlitsgreinin samanfatar, hvussu ymisk nevropeptid ávirka svøvn hjá menniskjum. Høvundarnir lýsa, at javnvágin millum hormonini GHRH og CRH er miðsavnað fyri vanligan svøvn: GHRH fremur djúpan svøvn, meðan CRH hevur øvugta ávirkan. Við aldring og tunglyndi flytur javnvágin seg móti CRH, og tað forstýrir svøvninum. Einstøk peptid fremja svøvn, meðan onnur forstýra honum. Sambært greinini er týdningurin av DSIP fyri stýring av svøvni hjá menniskjum higartil óklárur.

Í hesi lítlu royndarkanningini fingu 7 sjúklingar við langvarandi, sterkum pínustøðum (migrenu, æðrabundnari høvuðpínu, tinnitus og sálarliga treytaðari pínu) DSIP givið í blóðæðrarnar yvir fleiri dagar. Hjá 6 av 7 sjúklingum gjørdist pínustøðið munandi lægri, og samstundis minkaðu tunglyndisplágur. Høvundarnir umrøða hetta sum eina tíðliga, kannandi kanning. Av tí at luttakaratalið er sera lágt, eru úrslitini óviss og eiga at verða tulkað við varsemi.

Í hesi djórakanningini á rottum kannaðu granskararnir, hvussu DSIP ávirkaði støðið av substans P, beta-endorfini og strongdarhormoninum kortikosteron við langvarandi strongd. DSIP gav týðiligar broytingar í hesum evnum í hypothalamus og blóði. Granskararnir meta, at DSIP kann ávirka mótstøðuførið ímóti kensluligari strongd við at seta í gongd eina keðju av svarum millum ymisk boðevni og hormon. Ávirkanin var ymisk hjá tveimum rottusløgum við ymiskum strongdarátoli.

Í hesi djórakanningini á rottum samanbóru granskararnir DSIP við tilevnið Deltaran. Bæði ávirkaðu nervavirksemið í heilaøkjum, knýttum at kenslum og strongd, á líkan hátt. Rottur, sum fingu Deltaran, høvdu betri blóðveiting til heilan, og allar yvirlivdu eina eftirfylgjandi støðu við blóðtroti í heilanum, meðan 38 % av rottunum uttan Deltaran doyðu. Granskararnir síggja hetta sum ein møguligan hátt at verja ímóti strongd og heilablóðtøppi.

Henda yvirlitsgreinin vísir á, at sambandið millum DSIP og svøvn ongantíð er væl skjalprógvað, millum annað tí at genið og ein møguligur reseptorur ikki eru funnin. Høvundarnir meta, at hypotesan um DSIP sum ein svøvnfaktor stendur veikt. Tey skjóta í staðin upp, at eitt ella fleiri DSIP-lík evni kunnu vera til, sum greiða frá eygleidda virkseminum. Einstakar tilgjørdar DSIP-útgávur fremjaðu djúpan svøvn hjá kaninum og rottum, meðan DSIP sjálvt ikki gjørdi tað. Náttúrligi leikluturin hjá DSIP er enn óavgreiddur.

Henda yvirlitsgreinin dagførir vitanina um DSIP frá miðjum 1980-árunum. Hon lýsir bæði svøvnfremjandi og svøvnstuðlandi ávirkanir hjá djórum og kannandi arbeiði, ið miðar ímóti møguligari nýtslu við svøvnloysi, pínu og abstinensi. Immunkemiskar kanningar góvu meira innlit í, hvar DSIP-líkt evni finst náttúrliga í kroppinum, og bendu á møgulig sambond við ávísar sjúkur. Høvundarnir leggja dent á, at bæði fysiologiska virksemið og virknaðarhátturin enn ikki eru staðfest.

Í hesi djórakanningini á rottum fingu djórini DSIP í nøsina áðrenn og eftir ein tilgjørdan heilablóðtøpp, í tilsamans átta dagar. Skaðaøkið í heilanum var nakað minni hjá djórum, viðgjørdum við DSIP, men munurin var ikki hagfrøðiliga vissur. Harafturímóti betraðist rørsluførið (mátað í eini javnvágsroynd) týðiliga hjá rottunum, sum fingu DSIP. Granskararnir gera ta niðurstøðu, at DSIP í nøsina gav skjótari afturvinning av motoriskum virksemi í hesum djóramodellinum.

Í hesi verkstovu- og djóraroyndini kannaðu granskararnir, hvussu DSIP ávirkaði orkuframleiðsluna í mitokondriunum (orkuverkum kyknanna) í rottuheila. DSIP økti effektivitetin í orkuframleiðsluni. Hjá rottum, sum vóru fyri oksygentroti, fall virksemið í mitokondriunum, men forviðgerð við DSIP forðaði heilt fyri hesum falli. Granskararnir meta, at hetta kann hjálpa til at greiða frá teirri strongdarverjandi og antioksidantlíku ávirkanini, sum er eygleidd fyri DSIP.

Í hesi djórakanningini vórðu rottur settar í oksygenfátøk umstøður sum í stórari hædd, og tað forstýrir svøvni og minni. Rottur, sum fingu fosforylerað DSIP (p-DSIP) innsprænt, fingu betri svøvn og klóraðu seg betur í eini minnisroynd (vatnlabyrint). Viðgerðin ávirkaði eisini støðið av boðevnum og ávísum enzymum í heilanum. Tá ið granskararnir blokeraðu svøvnávirkanina hjá DSIP við naloxon, gjørdist minnið verri aftur. Granskararnir gera ta niðurstøðu, at betri svøvnur frá p-DSIP stuðlaði minninum undir simuleraðum uppihaldi í hædd.