Eru peptíð lögleg á Íslandi? Lög og reglur

Hver ákveður hvað telst lyf

Lyfjalög skilgreina lyf á tvo vegu. Lyf eru efni eða efnasamsetningar sem sögð eru búa yfir eiginleikum sem koma að gagni við meðferð sjúkdóma í mönnum eða við forvarnir gegn sjúkdómum. Lyf eru einnig efni sem nota má fyrir menn eða gefa þeim til að endurheimta, lagfæra eða breyta lífeðlisfræðilegri starfsemi með líflyfjafræðilegri eða ónæmisfræðilegri verkun eða verkun á efnaskipti.

Samkvæmt 2. gr. laganna sker Lyfjastofnun úr um það ef vafi leikur á því hvort einstök efni eða efnasambönd teljist lyf. Ef vara fellur bæði undir skilgreiningu á lyfi samkvæmt ákvörðun Lyfjastofnunar og undir skilgreiningu á vöru í annarri löggjöf gilda ákvæði lyfjalaga.

Einungis má markaðssetja á Íslandi lyf sem Lyfjastofnun hefur veitt markaðsleyfi fyrir (11. gr.). Innflutningur og heildsöludreifing lyfja er aðeins heimil á grundvelli heildsöluleyfis frá Lyfjastofnun (28. gr.).

Hvað stjórnvöld hafa sagt um peptíð

Í tilkynningu 2. mars 2026 sögðu tollgæslan og Lyfjastofnun frá þátttöku í aðgerð Europol, Operation SHIELD VI, sem stóð frá apríl til nóvember 2025. Á Íslandi var lagt hald á rúmlega 5 þúsund glös af ólöglegum peptíðum sem tengjast meðal annars þyngdarstjórnun, húð, hári og vöðvauppbyggingu. Peptíðin komu í öllum tilfellum frá Kína með póst- og hraðsendingum. Alls voru 34 tegundir haldlagðar og þetta var í fyrsta sinn sem tollgæslan lagði hald á slík peptíð.

Þann 23. júlí 2026 voru birtar niðurstöður efnagreiningar á tugum sýnishorna úr sendingunum. Í stórum hluta þeirra var ekki unnt að staðfesta þau virku efni sem varan var sögð innihalda. Mikil óhreinindi fundust í sýnishornunum.

Lyfjastofnun birti 3. september 2025 viðvörun Lyfjastofnunar Evrópu og forstjóra lyfjastofnana á Evrópska efnahagssvæðinu. Þar segir að framboð ólöglegra lyfja sem markaðssett eru sem GLP-1 viðtakaörvar, svo sem semaglutíð, liraglutíð og tirzepatíð, hafi aukist mjög og að þessi lyf séu ekki með markaðsleyfi. Engin þessara tilkynninga nefnir retatrutide, BPC-157, GHK-Cu eða melanotan með nafni.

Innflutningur einstaklinga og tollurinn

Reglugerð nr. 1277/2022 gildir um innflutning einstaklinga á lyfjum til eigin nota. Samkvæmt 3. gr. er skilyrði að lyfsins hafi verið aflað með lögmætum hætti til notkunar fyrir menn. Einstaklingar mega flytja inn lyf til eigin nota með póst- eða vörusendingu frá ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins í magni sem svarar til 100 daga notkunar. Óheimilt er að flytja inn lyf með póst- eða vörusendingu frá ríkjum utan EES (4. gr.).

Sérregla gildir um lyf sem innihalda efni í köflum S1 og S2 á bannlista WADA, það er vefjaaukandi efni og peptíðhormón, vaxtarþætti og skyld efni. Slík lyf má aðeins hafa með sér til landsins í magni sem svarar til 30 daga notkunar. Óheimilt er að flytja þau inn með póst- eða vörusendingu (6. gr.). Lyfjastofnun getur veitt undanþágu þegar takmarkanirnar stofna heilsu eða lífi einstaklings í hættu (7. gr.).

Reglugerðin nær ekki til lögaðila. Um innflutning þeirra á lyfjum og lyfjavirkum efnum gilda lyfjalög. Þessi grein lýsir ekki leiðum fram hjá tolleftirliti.

Lög nr. 84/2018 og bannlisti WADA

Lög nr. 84/2018 gilda um vefjaaukandi stera, testósterón og afleiður þess, vaxtarhormón, erýtrópóíetín og efni sem auka myndun og losun vaxtarhormóna, testósteróns eða náttúrulegra rauðkornavaka. Innflutningur, útflutningur, sala, kaup, skipti, afhending, móttaka, framleiðsla og varsla slíkra efna og lyfja er bönnuð samkvæmt 2. gr. Bannið á ekki við um lyf með markaðsleyfi. Lyfjastofnun getur veitt undanþágu þegar sérstaklega stendur á.

Brot varða sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Varsla eða meðferð er þó aðeins refsiverð þegar haldlagt magn er umfram það sem talist getur til eigin neyslu (4. gr.).

Lögin nefna ekki einstök peptíð. Lagatextinn segir ekki hvort tiltekið peptíð telst efni sem eykur myndun og losun vaxtarhormóna. Hvorki reglugerð né úrskurður sem svarar því fannst við vinnslu þessarar greinar. Ráðherra getur með reglugerð látið takmarkanir laganna ná til fleiri efna (5. gr.).

Bannlisti WADA er regluverk íþrótta. Á listanum fyrir 2026 er BPC-157 nefnt í flokki S0. CJC-1295, sermorelin, tesamorelin, ipamorelin og ibutamoren eru í flokki S2 og TB-500 er nefnt sem afleiða týmósín-beta-4. Báðir flokkar eru bannaðir í íþróttum á öllum tímum. Reglugerðin um innflutning einstaklinga vísar til kafla S1 og S2 á listanum.

„Research Use Only“ og það sem er óljóst

Engin umfjöllun íslenskra stjórnvalda um vörur merktar „Research Use Only“ fannst við vinnslu þessarar greinar. Lyfjalög skilgreina lyf út frá framsetningu og verkun og Lyfjastofnun sker úr í vafatilvikum. Samkvæmt 30. gr. laganna mega heildsöluleyfishafar selja lyf tilraunastofum og háskólum sem vinna að lyfjarannsóknum og kennslu í læknis- og lyfjafræði.

Staða einstakra peptíða er ekki útkljáð í þeim heimildum sem voru skoðaðar. Tilkynningar stjórnvalda tala almennt um ólögleg peptíð og nefna ekki tegundirnar 34. Í skrá yfir klínískar rannsóknir er retatrutide (LY3437943) tilraunalyf frá Eli Lilly sem hefur verið prófað í fasa 3-rannsókninni TRIUMPH-1 (NCT05929066). Íslensk heimild sem nefnir efnið fannst ekki.

Lyfjastofnun svarar spurningum um flokkun og leyfi. Tollgæslan hjá Skattinum sinnir eftirliti með innflutningi. Lýsing í vefverslun eða greiningarvottorð kemur ekki í stað afstöðu stjórnvalds.

Algengar spurningar